“Sudan indona tawp ngai lo leh a mipuite hrehawm tawrhna.”
Sudan indona tawp ngai lo leh a mipuite hrehawm tawrhna.
Sudan hi tualchhung indona rapthlak takah a tang a, tawpna chiang tak a awm lo. April thla laihawl aṭang khan Sudan sipai, an ram sipai hotu sang ber, General Abdel Fattah al-Burhan-a rinawmte chuan sipaite nena thawhhona ṭha tak nei ṭhin, paramilitary group chak tak, Rapid Support Forces (RSF) chu an do ṭan a ni.
An indona chu indona hotu inelna ang mai a ni a, anmahniin thununna leh thuneihna an duh vek a ni. He buaina hian mi maktaduai 46 awmna ram tan hrehawmna nasa tak a thlen a – civil mi sang tam tak thihna a thlen a, mipui 10% vel chu an chenna in chhuahsan a ngai a, mi maktaduai tam tak chu riltam leh damdawi lam enkawlna mumal nei lovin an awm bawk.
Tun hnai khan Burhan hian ni khat chhung Egypt a tlawh a, President Abdel Fatah El-Sisi a hmu a ni. Egypt hian Burhan nen hian inzawmna nghet tak a nei a, Sudan dinhmun nghet leh thuneihna a neih chu a ngaih pawimawh thu a sawi. Hei hi indona a chhuah hnua Sudan ram pawna a zin hmasak ber a ni. A dawtah chuan Saudi Arabia khawpui Riyadh tlawh a tum a ni.
Burhan sipaite leh RSF te chuan an inrem a, chumi hnuah inkahhai vawi 9 an titawp a, tunah tak hian remna nghet tak a awm thei lo niin a lang. Pathianni khan RSF hruaitu Mohamed Hamdan Dagalo, Hemedti tia hriat lar chuan remna siamna tur ruahmanna point 10-a siam a rawt a, hei hian indona a titawp ang a, an fighter-te chu pawl khatah an inzawm khawm ang.
Mahse, he rawtna hi leia thil tak tak khauh tak nen a inmil lo a, indo pawlte inkarah hian huatna thuk tak a awm bawk. Burhan chuan rawtna chu a hnawl nghal vat a.
Burhan chuan, “Khawvel hian he indona hi dik taka hmu se kan duh a ni. Pawl pakhatin thuneihna chang turin he indona hi an tan a, chutiang karah chuan thil sual rapthlak tak tak an ti a ni,” a ti. Ni khat kalta khan RSF hi “mercenaries” tiin a sawi a, “treason”-ah a puh bawk.
An pahnih hian an ṭangrual pawlte nen indona sual rapthlak tak tak leh rukruknaah an inhnamhnawih a ni. RSF bul tanna hi Janjaweed aṭanga chhut theih a ni a, hei hi paramilitary organization hmingthang tak a ni a, kum 20 vel kalta khan Sudan chhim lam Darfur biala Arab hnam ni lote laka genocidal act a ti a ni.
April thla aṭang khan he pawl leh a ṭangrual ramte hian Sudan ram hmun hrang hrangah tharum thawhna an thlen leh a, Darfur aṭanga khawpui Khartoum thlengin tharum thawhna an thlen leh a ni.
RSF hi civil mi tam tak thah leh pawngsual hi indona hmanrua atana hmang nia puh an ni. Activist-te chuan mipat hmeichhiatna lama pawngsual leh gang rape tam tak an awm tih an nemnghet a, mahse a tak tak chu a tam zawk niin an ngai.
Sudan-in hmeichhia leh naupangte chunga tharum thawhna dona kawnga hma a lakna kaihruaitu Sulima Ishaq chuan, “A rapthlak hle a, mipuite tihmualphona leh an zahawmna laksakna tur a ni,” a ti.
Sudan sipaite hian pawikhawihna tam takah mawhphurtu an ni bawk a, khawpui leh khawpui te chu thliar hran loha beih ang chite hi an ni. Tun hnaia Nyala khawpuia sipai leh RSF inkara buaina chhuak vangin ni khat chhung lek chhungin civil mi 39 an thi a ni.
Tharum thawhna hi a nasa hle a, a zau hle a, kum 1990 chho vela Somalia rama thil thleng nen a inang hle.
Leiah thil a chhe zual zel a. Sudan ramah hian mi maktaduai 20 velin ei tur tling an hmu thei lo. Naupang maktaduai 14 vel chuan zirna leh damdawi lam enkawlna ang chi service bulpui an nei lo a, vaccine pawh an nei lo.
Sudan-a damdawi in tam zawkah hian supply emaw electric emaw an tlakchham avangin hna an thawk lo. Damdawi inte hi indo pawlte pawhin an lo bei tawh hial a ni. Ruahtui tlak hun a lo thlen takah chuan tuilian leh tui hmanga natna darh zel tur chungchangah mipui an buai hle.
International community chuan Burhan leh Hemedti inkara inbeihna hi tihtawp harsa an ti hle. Ram hrang hrangin a sir lehlamah an thlawp a – United Arab Emirates hi RSF nen hian an inzawm tlat a ni. Sudan hi hnam inkara buaina, helna leh sipai rorelna nghet tak avangin a inthen darh tawh a ni.
Kum 2019-a hun rei tak rorel tawh Omar al-Bashir chu paihthlak a nih hnuah Burhan leh Hemedti te chuan democratic transition chu an la a, kum 2021 khan a taka thuneihna an chang ta a, hei hi pawn lam ramte pawhin an pawm a, United States pawhin an ngaihven zawk a ni Sudan-in Israel nena inremna an siam chungchang a sawi. Tunah chuan Sudan dinhmun hi a chhe hle a, a chhungril lamah pawh a tlakbuak mek a ni.
Sudanese American Physicians’ Association aṭanga Yasir Elamin chuan, “Chhiatna tluantling tak a ni dawn a, naupangte chu malaria leh ril\am ang chi natna vangin an thi thei a ni,” a ti.
Thil awmdan lungchhiatthlak tak a ni. Mi tam tak chuan Bashir-a tlak hnuah hmalam hun tha zawk an beisei a, mahse tunah chuan Sudan hian hrehawmna leh buaina nasa zawk a tawk mek a ni.”